કાલરી મહેસાણા જિલ્લાના બહુચરાજી તાલુકાનું એક નાનું ગામ છે, જે બહુચરાજી મંદિરથી આશરે ચાર કિલોમીટર દૂર છે. તેનો ઇતિહાસ તેના કદ કરતાં ઘણો જૂનો અને મોટો છે: સ્થાનિક પરંપરા મુજબ તે સોલંકી રાજપૂત કુળની ગાદી હતું, તે ગામ જેના કુટુંબે બહુચરાજીમાં બહુચર માતાજીની સેવા કરી, વચ્છરાજ દાદાનું જન્મસ્થળ, અને એવા જૈન સંઘનું ઘર જેના પરિવારો આજે પણ તેના દેરાસરે પાછા આવે છે.
સોલંકીઓની ગાદી
ચૌલુક્ય તરીકે પણ ઓળખાતા સોલંકીઓએ દસમીથી તેરમી સદી સુધી અણહિલવાડ પાટણથી ગુજરાતના મોટા ભાગ પર શાસન કર્યું. તેમના યુગે ગુજરાતને અનેક ભવ્ય મંદિરો, વાવો અને જૈન તીર્થો આપ્યાં, અને વંશ પૂરો થયા પછી પણ સોલંકી કુટુંબો ઉત્તર ગુજરાતમાં વસતાં રહ્યાં.
સ્થાનિક પરંપરા મુજબ કાલરી આવા જ એક સોલંકી કુળની ગાદી હતું. આસપાસનાં ગામોમાં કાલરીનું સ્થાન અને બહુચરાજી મંદિર સાથેનો તેનો સંબંધ, બંને આ કુટુંબ સાથે જોડાયેલાં માનવામાં આવે છે.
કુટુંબ અહીં ક્યારે વસ્યું, તેની જમીનનો વિસ્તાર કેટલો હતો અને પ્રદેશનાં મોટાં રાજ્યો સાથે તેનો પાછળથી સંબંધ કેવો રહ્યો, જેવી વિગતો હજી કુટુંબ, સંઘના વડીલો અને પ્રકાશિત નોંધોમાંથી એકત્ર કરવામાં આવી રહી છે.
બહુચરાજીના સેવકો
બહુચરાજીમાં આવેલું બહુચર માતાજીનું મંદિર ઉત્તર ગુજરાતનાં સૌથી વધુ દર્શનાર્થીઓ ધરાવતાં શક્તિપીઠોમાંનું એક છે. આખું વર્ષ યાત્રાળુઓ આવે છે, અને ચૈત્રી તથા આસો પૂનમના મેળામાં ખૂબ મોટી ભીડ ઉમટે છે.
પરંપરા મુજબ કાલરીના સોલંકી રાજપૂતો બહુચર માતાજીની પૂજામાં વંશપરંપરાગત ભૂમિકા ધરાવે છે. બહુચરાજીમાં કાલરીનું સૌથી સ્પષ્ટ યોગદાન આ સેવા છે: પેઢી દર પેઢી માતાજીને ફરજથી બંધાયેલું કુટુંબ આ ગામે આપ્યું, અને મંદિરની વિધિઓ તથા ઉત્સવોએ કાલરીનું નામ જીવંત રાખ્યું છે.
આ સંબંધ બંને તરફનો છે. બહુચરાજીની નજીક હોવાથી સદીઓથી કાલરીમાં યાત્રાળુઓ, વેપાર અને મુલાકાતીઓ આવતા રહ્યા છે, અને ગામનાં ઘણાં કુટુંબો મંદિર અને તેના મેળાઓ સાથે પોતાનો સંબંધ ધરાવે છે.
વચ્છરાજ દાદા
વચ્છરાજ દાદા સમગ્ર ગુજરાતમાં સોલંકી વીર અને ગૌરક્ષક તરીકે પૂજાય છે. પરંપરા મુજબ તેમનો જન્મ કાલરીમાં થયો હતો.
ગામમાં તેમનું સ્થાનક અને ચૈત્ર માસમાં ભરાતો મેળો તેમની સ્મૃતિ જીવંત રાખે છે, જ્યારે ભક્તો પ્રાર્થના કરવા અને માનતા પૂરી કરવા આવે છે.
તેમના જીવન વિશેની કથાઓ જુદી જુદી રીતે કહેવાય છે. કાલરીમાં કહેવાતી કથાઓ અહીં લખી શકાય તે માટે સંઘ તેને એકત્ર કરી રહ્યો છે.
જૈન સંઘ
કાલરીના જૈન પરિવારોએ પેઢીઓથી ગામમાં દેરાસર અને સંઘ જાળવી રાખ્યાં છે. ઘણા પરિવારો હવે અમદાવાદ, મુંબઈ અને દૂર દૂર વસ્યા છે, છતાં તેઓ પર્વો, મહા સુદ દશમે દેરાસરના પ્રતિષ્ઠા દિન અને એકબીજા સાથે જોડાયેલા રહેવા માટે પાછા આવે છે.
આશરે ૧૬૦ વર્ષ જૂના અને આજે શ્રી શાંતિનાથ જૈન તીર્થ તરીકે ઓળખાતા આ દેરાસરમાં સોળમા તીર્થંકર ભગવાન શ્રી શાંતિનાથ સફેદ આરસમાં મૂળનાયક છે, અને એકવીસમા તીર્થંકર ભગવાન શ્રી નમિનાથનું સ્થાનક છે. તેની સ્થાપના, પ્રતિષ્ઠા અને તેને બાંધનાર તથા સંભાળનાર પરિવારોની વિગતો સંઘના રેકોર્ડ સાથે પુષ્ટિ થતાં અહીં ઉમેરવામાં આવશે.
આજનું ગામ
આજે કાલરી તેના તળાવ, મંદિરો અને ખેતરો સાથેનું શાંત ગામ છે. તેનું પંચાંગ બહુચરાજીના ઉત્સવો, વચ્છરાજ દાદાનો ચૈત્રી મેળો અને દેરાસરનાં જૈન પર્વો, ખાસ કરીને પર્યુષણ, સાથે ચાલે છે.
બહારગામ વસેલા પરિવારો માટે સંઘનો સભ્ય વિભાગ કુટુંબની નોંધો, સમિતિ અને દાનની વિગતો એક જ જગ્યાએ રાખે છે.