શ્રી મહાવીર સ્વામી: જીવન અને કથાઓ

પરંપરા નયસારથી સત્તાવીસ ભવ ગણે છે: ગામના મુખી નયસાર જંગલમાં લાકડાં કાપતાં માર્ગ ભૂલેલા મુનિઓને મળ્યા, તેમને આહાર વહોરાવ્યો અને માર્ગ બતાવ્યો; ત્યાં તેમને સમ્યક્ત્વ થયું. પછીના ભવોમાં: ઋષભદેવના પૌત્ર મરીચિ, જેમને ભવિષ્યનું અભિમાન થયું; પ્રથમ વાસુદેવ ત્રિપૃષ્ઠ, જેમણે શય્યાપાલકના કાનમાં ગરમ સીસું રેડાવ્યું; ચક્રવર્તી પ્રિયમિત્ર; અને નંદન મુનિ, જેમણે દીર્ઘ તપથી તીર્થંકર નામકર્મ બાંધ્યું.

અષાઢ સુદ ૬ના રોજ તેમનો આત્મા પહેલાં બ્રાહ્મણકુંડનાં બ્રાહ્મણી દેવાનંદાની કુક્ષિમાં આવ્યો. ૮૩મા દિવસે ઇન્દ્રની આજ્ઞાથી હરિણૈગમેષી દેવે ગર્ભને ક્ષત્રિયકુંડના સિદ્ધાર્થ રાજાનાં રાણી ત્રિશલાની કુક્ષિમાં મૂક્યો, અને બંને માતાઓએ ચૌદ મહાસ્વપ્ન જોયાં. શ્વેતાંબર પરંપરા આને યુગનાં દુર્લભ આશ્ચર્યો (અચ્છેરાં)માં ગણે છે.

પ્રભુ ગર્ભમાં આવ્યા તે દિવસથી કુટુંબનાં ધન અને યશ વધતાં રહ્યાં, તેથી નામ વર્ધમાન પડ્યું. તેમની નિર્ભયતાની કસોટી કરનાર દેવોએ તેમને મહાવીર, મહાન વીર, કહ્યા. તેમનું લાંછન સિંહ છે.

ચૈત્ર સુદ ૧૩ના રોજ ક્ષત્રિયકુંડમાં તેમનો જન્મ થયો, અને ઇન્દ્રોએ મેરુ પર જન્માભિષેક કર્યો.

ગર્ભમાં એક વાર માતાને પીડા ન થાય માટે તેઓ સ્થિર રહ્યા; બાળકની ચિંતાથી માતા દુઃખી થયાં ત્યારે તેમણે માતા-પિતાની હયાતીમાં દીક્ષા ન લેવાનો સંકલ્પ કર્યો. તેમનાં લગ્ન યશોદા સાથે થયાં, અને પુત્રી પ્રિયદર્શના થઈ. માતા-પિતાના અવસાન પછી ત્રીસ વર્ષની વયે તેમણે દીક્ષા લીધી.

લોકાંતિક દેવોની વિનંતી અને એક વર્ષના વરસીદાન પછી, કારતક વદ ૧૦ના રોજ તેમણે એકલા દીક્ષા લીધી.

વૈશાખ સુદ ૧૦ના રોજ તેમને કેવલજ્ઞાન થયું; દેવોએ સમવસરણ રચ્યું અને ચતુર્વિધ સંઘ સ્થપાયો.

ઋજુવાલિકા નદીના કિનારે તેમને કેવલજ્ઞાન થયું. અપાપા (પાવાપુરી)માં ઇન્દ્રભૂતિ ગૌતમના નેતૃત્વમાં અગિયાર વિદ્વાન બ્રાહ્મણો વાદ કરવા આવ્યા; દરેકને એક શંકા હતી, દરેકને ઉત્તર મળ્યો અને શિષ્યો સાથે દીક્ષા લીધી. તેઓ અગિયાર ગણધર થયા, અને ગૌતમ સ્વામી પ્રથમ.

સાડા બાર વર્ષ તેઓ મૌન અને તપમાં રહ્યા, માત્ર આશરે ૩૫૦ દિવસ આહાર લીધો. ગોવાળે તેમને માર્યા, સંગમ દેવે એક જ રાતમાં વીસ ભયંકર ઉપસર્ગ કર્યા, અને અંતે ગોવાળે તેમના કાનમાં ખીલા ઠોક્યા, ત્રિપૃષ્ઠના ભવના કર્મનું ફળ. તેમણે બધું પૂર્ણ સમતાથી સહન કર્યું.

જ્યાં ચંડકૌશિક સર્પ દૃષ્ટિ અને દંશથી દરેક વટેમાર્ગુને મારી નાખતો તે જંગલમાં તેઓ ગયા. સર્પે તેમના પગે દંશ દીધો, અને લોહીને બદલે દૂધ વહ્યું. પ્રભુએ માત્ર એટલું કહ્યું: ચંડકૌશિક, બુઝ. સર્પને પૂર્વ ભવ યાદ આવ્યા, ક્રોધ છોડ્યો, અને અંતિમ દિવસો શાંતિમાં વિતાવ્યા.

તેમણે અનેક કઠિન શરતો પૂરી થાય તો જ આહાર લેવાનો અભિગ્રહ કર્યો, અને પાંચ મહિના પચીસ દિવસ આહાર વિના રહ્યા. કૌશાંબીમાં દાસી તરીકે વેચાયેલી રાજકુમારી ચંદનબાળામાં, મુંડિત મસ્તક, પગમાં બેડી, આંખમાં આંસુ, સૂપડામાંથી અડદના બાકુળા વહોરાવતાં, બધી શરતો પૂરી થઈ. પછી તેઓ તેમનાં સાધ્વીઓનાં પ્રમુખ બન્યાં.

આસો વદ અમાસના રોજ શ્રી મહાવીર સ્વામી એકલા પાવાપુરીમાં નિર્વાણ પામ્યા.

છેલ્લી રાત્રે પાવાપુરીમાં તેમણે અંતિમ દેશના, ઉત્તરાધ્યયન સૂત્ર, આપી, અને દિવાળીની રાત્રે એકલા નિર્વાણ પામ્યા. પ્રભુ પ્રત્યેનો રાગ છૂટે માટે આગલા દિવસે બહાર મોકલાયેલા ગૌતમ સ્વામી સમાચાર સાંભળી રડ્યા, અને એ રાગ છૂટવાની ક્ષણે કારતક સુદ ૧, જૈન નૂતન વર્ષની સવારે, કેવલજ્ઞાન પામ્યા. દિવાળીના દીવા આ રાતની સ્મૃતિમાં પ્રગટાવાય છે.

આપણે મહાવીર સ્વામીના શાસનમાં છીએ, જે પાંચમા આરાના અંત સુધી ચાલશે. દર પર્યુષણમાં કલ્પસૂત્ર તેમનું જીવન કહે છે, અને જન્મ વાંચનના દિવસે તેમનું હાલરડું ગવાય છે.