શ્રી નેમિનાથ: જીવન અને કથાઓ

ધન રાજા અને ધનવતી રાણીથી શરૂ કરી નેમિ અને રાજીમતીના આત્મા આઠ ભવ સાથે રહ્યા; આઠમા ભવમાં શંખ રાજા અને યશોમતી રાણી તરીકે તેમણે તીર્થંકર નામકર્મ બાંધ્યું. નવમા ભવમાં તેઓ છૂટાં પડ્યાં, અને બંને મોક્ષ પામ્યાં.

આસો વદ ૧૨ના રોજ તેમનો આત્મા શૌરીપુરના સમુદ્રવિજય રાજાનાં રાણી શિવાદેવીની કુક્ષિમાં આવ્યો, અને માતાએ ચૌદ મહાસ્વપ્ન જોયાં.

પરંપરા કહે છે કે માતાએ સ્વપ્નમાં રત્નજડિત ચક્રની નેમિ (ધાર) જોઈ, તેથી નામ અરિષ્ટનેમિ, ટૂંકમાં નેમિ, પડ્યું. તેમનું લાંછન શંખ છે.

શ્રાવણ સુદ ૫ના રોજ તેમનો જન્મ થયો, અને ઇન્દ્રોએ મેરુ પર જન્માભિષેક કર્યો.

નેમિ શૌરીપુરમાં હરિવંશમાં સમુદ્રવિજય રાજાના પુત્ર તરીકે જન્મ્યા. પિતાના નાના ભાઈ વસુદેવ શ્રી કૃષ્ણના પિતા હતા, તેથી નેમિ અને કૃષ્ણ પિતરાઈ હતા. નેમિએ કૃષ્ણનો પાંચજન્ય શંખ સહજતાથી ફૂંક્યો ત્યારે આખી દ્વારિકા ધ્રૂજી ઊઠી, અને તેમનું બળ પ્રસિદ્ધ થયું.

ઉગ્રસેન રાજાનાં પુત્રી રાજીમતી સાથે લગ્ન નક્કી થયાં. જાન લઈને જતાં નેમિએ ભોજન માટે વાડામાં પૂરેલાં પશુઓનો આર્તનાદ સાંભળ્યો. તેમના લગ્ન માટે તેમનો વધ થવાનો છે તે જાણી તેમણે સૌને મુક્ત કરાવ્યાં, રથ પાછો વાળ્યો, અને દીક્ષા લેવાનો નિર્ણય કર્યો.

લોકાંતિક દેવોની વિનંતી અને એક વર્ષના વરસીદાન પછી, શ્રાવણ સુદ ૬ના રોજ તેમણે એક હજાર રાજાઓ સાથે દીક્ષા લીધી.

ભાદરવા વદ અમાસના રોજ તેમને કેવલજ્ઞાન થયું; દેવોએ સમવસરણ રચ્યું અને ચતુર્વિધ સંઘ સ્થપાયો.

તેમણે ગિરનાર પર સહસાવનમાં દીક્ષા લીધી અને કેવલજ્ઞાન પામ્યા. રાજીમતીએ પણ દીક્ષા લીધી. નેમિના ભાઈ મુનિ રથનેમિ ગુફામાં તેમને જોઈ ચલિત થયા ત્યારે તેમણે વચનોથી તેમને જગાડી માર્ગ પર પાછા વાળ્યા. રાજીમતી પ્રભુ પહેલાં મોક્ષ પામ્યાં.

અષાઢ સુદ ૮ના રોજ શ્રી નેમિનાથ ગિરનાર પર નિર્વાણ પામ્યા.

નેમિનાથ ભગવાન ગિરનાર પર નિર્વાણ પામ્યા, અને તેમનાં ત્રણ કલ્યાણક ત્યાં થયાં, તેથી ગિરનાર સૌથી પવિત્ર જૈન તીર્થોમાંનું એક છે. પરંપરા કહે છે કે શ્રી કૃષ્ણ આવતી ચોવીસીમાં અમમ નામે તીર્થંકર થશે.