ચાર ગતિ

કર્મથી બંધાયેલો જીવ ચાર ગતિ અને ૮૪ લાખ યોનિમાં સંસારમાં ભમે છે, જ્યાં સુધી તે મુક્ત થઈ મોક્ષ ન પામે.

દેવ ગતિ: ચાર પ્રકારના દેવ, ઊર્ધ્વ લોક, મધ્ય લોકના આકાશ અને અધો લોકના ઉપરના ભાગમાં. મનુષ્ય ગતિ: મનુષ્યો, માત્ર અઢી દ્વીપમાં. તિર્યંચ ગતિ: પશુ, પક્ષી, જીવજંતુ, વનસ્પતિ અને પૃથ્વી, પાણી, અગ્નિ, વાયુના જીવો, આખા લોકમાં. નરક ગતિ: અધો લોકની સાત ભૂમિ.

દેવોને સુખ છે અને નારકીને દુઃખ, પણ માત્ર મનુષ્ય જ સર્વવિરતિ ચારિત્ર લઈ, સર્વ કર્મ ખપાવી મોક્ષ પામી શકે છે. તેથી મનુષ્ય ભવ દુર્લભ કહેવાય છે અને તેને વેડફવો ન જોઈએ.

દેરાસરમાં અક્ષતથી સ્વસ્તિક કરીએ ત્યારે તેની ચાર પાંખો ચાર ગતિ છે; ઉપરની ત્રણ ઢગલી જ્ઞાન, દર્શન અને ચારિત્ર છે; અને ટોચે બિંદુ સાથેનો અર્ધચંદ્ર સિદ્ધશિલા છે. તે પ્રાર્થના છે: રત્નત્રયી દ્વારા ચાર ગતિ પાર કરી હું મોક્ષ પામું.