શ્રી પદ્માવતી દેવી

શ્રી પદ્માવતી દેવી ત્રેવીસમા તીર્થંકર શ્રી પાર્શ્વનાથ ભગવાનનાં શાસનદેવી (યક્ષિણી) છે. તેમના શાસનયક્ષ શ્રી ધરણેન્દ્ર સાથે તેઓ જૈન સંઘનાં રક્ષક તરીકે પૂજાય છે, અને ઘણાં દેરાસરોમાં શ્રી પાર્શ્વનાથ ભગવાનની સાથે તેમની પ્રતિમા હોય છે.

યુવાન પાર્શ્વકુમાર બળતાં લાકડાં વચ્ચે પંચાગ્નિ તપ કરતા તાપસ કમઠને જોવા ગયા. અવધિજ્ઞાનથી તેમણે જોયું કે એક લાકડામાં નાગ-નાગણની જોડ બળી રહી છે. તેમણે તે લાકડું બહાર કઢાવી ચીરાવ્યું, અને મરણ પામતાં નાગ-નાગણે તેમના મુખેથી નવકાર મંત્ર સાંભળ્યો. તેના પ્રભાવે તેઓ નાગકુમાર દેવોના ઇન્દ્ર ધરણેન્દ્ર અને પદ્માવતી દેવી રૂપે જન્મ્યાં.

પોતાનું અપમાન થયું માની ક્રોધિત કમઠ મેઘમાળી દેવ થયો. મુનિ પાર્શ્વનાથ કાઉસ્સગ્ગમાં ઊભા હતા ત્યારે મેઘમાળીએ એવો વરસાદ વરસાવ્યો કે પાણી પ્રભુની નાસિકા સુધી આવ્યું. ધરણેન્દ્ર અને પદ્માવતી તરત આવ્યાં: પ્રભુની નીચે કમળ રચાયું અને ઉપર છત્રની જેમ નાગફણા ફેલાઈ. પ્રભુ કમઠ અને ધરણેન્દ્ર બંને પ્રત્યે સમભાવમાં રહ્યા, અને થોડા સમયમાં કેવલજ્ઞાન પામ્યા.

સામાન્ય રીતે તેમના મસ્તક પર નાગફણા અને તેની ઉપર શ્રી પાર્શ્વનાથ ભગવાનની નાની પ્રતિમા હોય છે. શ્વેતાંબર પરંપરામાં તેઓ ચતુર્ભુજ છે અને કુક્કુટ-સર્પ (કૂકડાના મુખવાળો નાગ) તેમનું વાહન છે; હાથમાં કમળ, પાશ, અંકુશ જેવાં આયુધ પ્રતિમા પ્રમાણે જુદાં હોય છે.

તેમની પૂજા શ્રી પાર્શ્વનાથ ભગવાનની પૂજા પછી થાય છે. તેઓ સમ્યગ્દૃષ્ટિ દેવી છે અને સંઘનાં રક્ષક તરીકે આદરપૂર્વક પૂજાય છે; વીતરાગ ભગવાનનું વંદન હંમેશાં પહેલું. શ્રી પાર્શ્વનાથ ભગવાનના કલ્યાણક દિવસોએ, ખાસ કરીને પોષ દશમીએ, તેમની વિશેષ ભક્તિ થાય છે.